Debaty sejmowex908 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie miejsca i znaczenia budżetów samorządów lokalnych w systemie finansów publicznych współczesnej Polski

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie pana marszałka z dnia 25 maja br. SPS-0202-6588/01 interpelacją pana posła Jana Kulasa w sprawie miejsca i znaczenia budżetów samorządów lokalnych w systemie finansów współczesnej Polski uprzejmie wyjaśniam.    Do końca 1998 r. funkcjonowało 2489 gmin w oparciu o ustawę z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym. Zadania własne gmin obejmowały sprawy ładu przestrzennego, gospodarki terenami i ochrony środowiska, gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego, wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i utylizacji odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną, lokalnego transportu zbiorowego, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, komunalnego budownictwa mieszkaniowego, oświaty, kultury, kultury fizycznej, targowisk i hal targowych, zieleni komunalnej, cmentarzy komunalnych, porządku publicznego i ochrony przeciwpożarowej, utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych.    System finansowania gmin opierał się na następujących głównych źródłach dochodów:    1) wpływy z podatków (rolnego, od nieruchomości, leśnego, od środków transportowych, od działalności gospodarczej osób fizycznych, opłacanych w formie karty podatkowej, od spadków i darowizn, od posiadania psów),    2) wpływy z opłat (skarbowej, eksploatacyjnej, lokalnych),    3) udziały w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa w wysokości 16% wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych zamieszkałych na terenie gminy oraz 5% wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, mających siedzibę na terenie gminy,    4) subwencja ogólna i subwencja drogowa,    5) dotacje celowe z budżetu państwa na dofinansowanie zadań własnych gmin,    6) dotacje celowe z budżetu państwa na zadania z zakresu administracji rządowej zlecone gminom oraz dotacje celowe na inne zadania zlecone gminom ustawami.    Od dnia 1 stycznia 1999 r. wprowadzona została reforma administracji publicznej i systemu finansowania samorządów lokalnych. Reformę administracji publicznej wprowadzono na podstawie następujących aktów prawnych:    - ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym i o samorządzie województwa,    - ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa, zwana potocznie ˝ustawą kompetencyjną˝,    - ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa,    - ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną,    - ustawy z dnia 28 listopada 1998 r. o finansach publicznych,    - ustawy z dnia 28 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.    W wyniku przyjęcia przez parlament powyższych ustaw powołano do życia dwa nowe szczeble samorządu terytorialnego, tj. powiaty i województwa.    Samorządom powiatowym przypisano wykonywanie określonych ustawami zadań publicznych o charakterze ponadgminnym w zakresie edukacji publicznej, promocji i ochrony zdrowia, pomocy społecznej, polityki prorodzinnej, wspierania osób niepełnosprawnych, transportu i dróg publicznych, kultury i ochrony dóbr kultury, kultury fizycznej i turystyki, geodezji, kartografii, gospodarki nieruchomościami, administracji architektoniczno-budowlanej, gospodarki wodnej, ochrony środowiska, rolnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli, ochrony przeciwpowodziowej, przeciwpożarowej i zapobiegania innym nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi oraz środowiska, przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy, ochrony praw konsumenta, utrzymania powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych, obronności, jak również wykonywanie zadań powiatowych służb, inspekcji i straży.    Samorząd województwa przejął zadania w zakresie: edukacji publicznej, w tym szkolnictwa wyższego, promocji i ochrony zdrowia, kultury i ochrony jej dóbr, pomocy społecznej, polityki prorodzinnej, modernizacji terenów wiejskich, zagospodarowania przestrzennego, ochrony środowiska, gospodarki wodnej, dróg publicznych i transportu, kultury fizycznej i turystyki, ochrony praw konsumentów, obronności, bezpieczeństwa publicznego, przeciwdziałania bezrobociu i aktywizacji lokalnego rynku pracy. Ponadto przypisano samorządom województwa szczególną rolę w procesie wspierania rozwoju regionalnego.    Wymienionym powyżej zmianom organizacyjnym towarzyszyło rozpoczęcie procesu decentralizacji finansów publicznych. Projektowana przez rząd decentralizacja miała objąć szeroki zakres zadań i środków finansowych pozostających do tej pory do dyspozycji władz centralnych, jednak w toku prac parlamentarnych w 1998 r. rządowe projekty ustaw zmieniły swój kształt, czego skutkiem było znaczne zawężenie proponowanych rozwiązań i ograniczenie zakresu decentralizacji finansów publicznych.    W rezultacie zmiany w systemie finansów lokalnych, zapoczątkowane w 1998 r., spowodowały przypisanie następujących zasadniczych źródeł zasilania dwóm nowym szczeblom administracji lokalnej:    1) udział w podatku dochodowym od osób fizycznych (1% powiat, 1,5% województwo),    2) udział w podatku dochodowym od osób prawnych (województwo - 0,5%),    3) subwencja ogólna,    4) dotacje celowe z budżetu państwa na realizację zadań powiatowych służb, inspekcji i straży,    5) dotacje celowe z budżetu państwa na zadania z zakresu administracji rządowej wykonywane przez powiat i województwo,    6) dotacje celowe z budżetu państwa na finansowanie zadań własnych powiatu i województwa.    Według danych ze sprawozdań budżetowych jednostek samorządu terytorialnego za 2000 r. dochody ogółem zrealizowane przez te jednostki wyniosły 72 609 516 tys. zł, co stanowiło 98,2% łącznej kwoty zaplanowanych dochodów na ten rok. Dochody własne zrealizowane w wysokości 30 289 794 tys. zł, tj. 97,1% kwot zaplanowanych.    W strukturze dochodów ogółem dochody własne stanowiły - 41,7%, subwencja ogólna - 35,6%, a dotacje celowe - 22,7%.    Wydatki ogółem jednostek samorządu terytorialnego wyniosły 75 746 793 tys. zł, tj. 95,5% łącznej kwoty planowanych wydatków na 2000 r.    W strukturze wydatków ogółem wydatki majątkowe stanowiły 17,9%, a wydatki bieżące - 82,1%. W grupie wydatków bieżących znaczny udział stanowią wydatki na wynagrodzenia, które łącznie z pochodnymi od wynagrodzeń zajmują 52,7%.    Na koniec 2000 r. budżety jednostek samorządu terytorialnego zamknęły się zbiorczo niedoborem w wysokości 3 137 277 tys. zł, przy planowanej kwocie niedoboru na ten rok wynoszącej 5 325 048 tys. zł.    Zobowiązania według tytułów dłużnych jednostek samorządu terytorialnego zrealizowane w 2000 r. sięgały w łącznej kwocie 9 377 074 tys. zł, w tym na zadłużenie wobec podmiotów krajowych przypadło 97,6%, a z kwoty krajowego zadłużenia 86,7% przypadało na zadłużenie długoterminowe. Łączna kwota zadłużenia stanowiła 12,9% zrealizowanych dochodów ogółem.    Dochody ogółem realizowane przez gminy w 2000 r. wyniosły 34 583 800 tys. zł, co stanowiło 97,9% łącznej kwoty dochodów zaplanowanych na ten rok przez gminy. Dochody własne zrealizowano w wysokości 18 164 898 tys. zł tj. 96,8% rocznego planu.    W strukturze dochodów ogółem gmin dochody własne stanowiły 52,5%, subwencja ogólna - 33,8%, a dotacje celowe - 13,7%.    W największym stopniu w grupie dochodów własnych zostały wykonane dochody z tytułu wpływów z:    - podatku od spadku i darowizn - 118,2% planu,    - podatku dochodowego od osób prawnych - 115,1% planu,    - pozostałe dochody (tj. opłaty lokalne, różne opłaty, różne dochody, odsetki, nadwyżki zakładów budżetowych, środków specjalnych, gospodarstw pomocniczych, funduszy celowych itp.) - 103,2% planu,    - opłata skarbowa - 100,1% planu.    W strukturze dochodów własnych w 2000 r. największy udział miały:    - podatek dochodowy od osób fizycznych - 27,3%,    - podatek od nieruchomości - 23,4%,    - pozostałe dochody - 16,6%,    - dochody z majątku - 15,1%,    - opłata skarbowa - 7,2%.    Wydatki ogółem jednostek samorządu terytorialnego wyniosły 36 210 759 tys. zł, tj. 94,5% łącznej kwoty planowanych wydatków na 2000 r.    W strukturze wydatków ogółem wydatki majątkowe stanowiły 20,8%, a wydatki bieżące 79,2%. W grupie wydatków bieżących znaczny udział stanowią wydatki na wynagrodzenia, które łącznie z pochodnymi od wynagrodzeń zajmują 52,2%.    Na koniec 2000 r. budżety gmin zamknęły się zbiorczo niedoborem w wysokości 1 626 959 tys. zł, przy planowanej kwocie niedoboru na ten rok wynoszącej 3 011 367 tys. zł.    Zobowiązania według tytułów dłużnych gmin, zrealizowane w 2000 r., sięgały w łącznej kwocie 5 132 606 tys. zł, w tym na zadłużenie wobec podmiotów krajowych przypadło 99,4%, a z kwoty krajowego zadłużenia 88,1% przypadało na zadłużenie długoterminowe. Łączna kwota zadłużenia stanowiła 14,8% zrealizowanych dochodów ogółem.    Dochody ogółem zrealizowane przez miasta na prawach powiatu w 2000 r. wyniosły 21 766 383 tys. zł, co stanowiło 98,4% łącznej kwoty planu rocznego.    Dochody własne miast na prawach powiatu zostały zrealizowane (łącznie w części gminnej i powiatowej) w wysokości 10 540 613 tys. zł, tj. 97,3% rocznego planu.    W strukturze dochodów ogółem dochody własne stanowiły 48,5%, subwencja ogólna - 31,2%, a dotacje celowe - 20,3%.    W największym stopniu w grupie dochodów własnych zostały wykonane dochody z tytułu wpływów z:    - podatku dochodowego od osób prawnych - 114,0% planu,    - pozostałe dochody (opłaty lokalne, różne, nadwyżki zakładów budżetowych, środków specjalnych, gospodarstw pomocniczych, funduszy celowych, różne dochody, odsetki, pieniężne darowizny, spadki i zapisy itp.) - 108,4% planu,    - podatku od spadku i darowizn - 107,9% planu,    - opłata skarbowa - 102,2% planu.    W strukturze dochodów własnych w 2000 r. największy udział miały:    - podatek dochodowy od osób fizycznych (cz. gminna) - 31,3%,    - podatek od nieruchomości - 22,7%,    - dochody z majątku - 18,5%,    - pozostałe dochody - 13,3%,    - opłata skarbowa - 6,6%.    Wydatki ogółem miasta na prawach powiatu zrealizowały w wysokości 23 084 444 tys. zł, tj. 96,1% łącznej kwoty planowanych wydatków na 2000 r.    W strukturze wydatków ogółem wydatki majątkowe stanowiły 17,1%, a wydatki bieżące - 82,9%. W grupie wydatków bieżących znaczny udział stanowią wydatki na wynagrodzenia, które łącznie z pochodnymi od wynagrodzeń zajmują 50,7%.    Na koniec 2000 r. budżety tych jednostek zamknęły się zbiorczo niedoborem w wysokości 1 318 061 tys. zł, przy planowanej kwocie niedoboru na ten rok wynoszącej 1 901 393 tys. zł.    Zobowiązania według tytułów dłużnych tych jednostek zrealizowane zostały w 2000 r. w łącznej kwocie 3 761 800 tys. zł, w tym na zadłużenie wobec podmiotów krajowych przypadło 94,8%, a z kwoty krajowego zadłużenia 89,8% przypadało na zadłużenie długoterminowe. Łączna kwota zadłużenia stanowiła 17,3% zrealizowanych dochodów ogółem.    Powiaty zrealizowały swoje dochody w 2000 r. w łącznej kwocie 12 554 706 tys. zł, co stanowiło 99,4% łącznej kwoty planu rocznego.    Dochody własne zrealizowano w wysokości 992 380 tys. zł, tj. 103,2% rocznego planu.    W strukturze dochodów ogółem dochody własne stanowiły 7,9%, subwencja ogólna - 47,7%, a dotacje celowe - 44,4%.    W grupie dochodów własnych roczny plan jednostki te zrealizowały z tytułu wpływów z:    - pozostałych dochodów (tj. różne opłaty, różne dochody, odsetki) - 111,0% planu,    - dochodów z majątku - 101,4% planu.    W strukturze dochodów własnych w 2000 r. największy udział miały:    - pozostałe dochody - 47,8%,    - dochody z majątku - 34,1%.    Wydatki ogółem powiaty zrealizowały w wysokości 12 664 457 tys. zł, tj. 98,1% łącznej kwoty planowanych wydatków na 2000 r.    W strukturze wydatków ogółem wydatki majątkowe stanowiły 7,5%, a wydatki bieżące - 92,5%. W grupie wydatków bieżących znaczny udział stanowią wydatki na wynagrodzenia, które łącznie z pochodnymi od wynagrodzeń zajmują 62,9%.    Na koniec 2000 r. budżety tych jednostek zamknęły się zbiorczo niedoborem w wysokości 109 751 tys. zł, przy planowanej kwocie niedoboru na ten rok wynoszącej 1 901 393 tys. zł.    Zobowiązania według tytułów dłużnych tych jednostek zrealizowane zostały w 2000 r. w łącznej kwocie 378 051 tys. zł, i w 100% było to zadłużenie krajowe, przy czym 42,2% przypadało na zadłużenie długoterminowe. Łączna kwota zadłużenia stanowiła 3,0% zrealizowanych dochodów ogółem tych jednostek.    Województwa samorządowe zrealizowały swoje dochody w 2000 r. w łącznej kwocie 3 704 627 tys. zł, co stanowiło 94,8% łącznej kwoty planu rocznego. Dochody własne zrealizowano w wysokości 591 903 tys. zł, tj. 96,4% rocznego planu.    W strukturze dochodów ogółem dochody własne stanowiły 16,0%, subwencja ogólna - 37,8%, a dotacje celowe - 46,2%.    W grupie dochodów własnych roczny plan jednostki te zrealizowały z tytułu wpływów z:    - pozostałych dochodów (tj. różne opłaty, różne dochody, odsetki) - 125,6% planu,    - podatku dochodowego od osób prawnych - 123,3% planu,    - dochodów z majątku - 103,5% planu.    W strukturze dochodów własnych w 2000 r. największy udział miały:    - podatek dochodowy od osób fizycznych - 75,9%,    - podatek dochodowy od osób prawnych - 15,3%.    Wydatki ogółem województwa samorządowe zrealizowały w wysokości 3 787 133 tys. zł, tj. 93,9% łącznej kwoty planowanych wydatków na 2000 r.    W strukturze wydatków ogółem wydatki majątkowe stanowiły 29,0%, a wydatki bieżące - 71,0%. W grupie wydatków bieżących znaczny udział stanowią dotacje - 30,5% oaz wydatki na wynagrodzenia, które łącznie z pochodnymi od wynagrodzeń zajmują 28,2%.    Na koniec 2000 r. budżety tych jednostek zamknęły się zbiorczo niedoborem w wysokości 82 506 tys. zł, przy planowanej kwocie niedoboru na ten rok wynoszącej 126 509 tys. zł.    Zobowiązania według tytułów dłużnych zrealizowane zostały w 2000 r. w łącznej kwocie 104 617 tys. zł i prawie w całości było to zadłużenie krajowe.    Łączna kwota zadłużenia stanowiła 2,8% zrealizowanych dochodów ogółem tych jednostek.    Zbiorcze wykonanie budżetów: gmin, powiatów, miast na prawach powiatu oraz województw samorządowych za 2000 r. w zakresie dochodów, wydatków, wyniku oraz stanu zobowiązań tych jednostek, w tym w relacji do zrealizowanych dochodów, zestawione zostało w poniższej tabeli: Wyszczególnienie Jedn. Miary Gminy Powiaty Miasta naprawach powiatu Województwasamorządowe Ogółem dochody Plan tys. zł 35 316 561 12 629 652 22 125 364 3 906 209 Wykonanie tys. zł 34 583 801 12 554 705 21 766 383 3 704 627 Wskaźnik %% 97,9 99,4 98,4 94,8 Ogółem wydatki Plan tys. zł 38 327 928 12 915 432 24 026 758 4 032 718 Wykonanie tys. zł 36 210 759 12 664 457 23 084 444 3 787 133 Wskaźnik %% 94,5 98,1 96,1 93,9 Wynik Plan tys. zł -3 011 367 -285 780 -1 901 393 -126 509 Wykonanie tys. zł -1 626 958 -109 752 -1 318 061 82 506 Zobowiązania tys. zł 56 132 606 378 051 3 761 800 104 618 w tym: - zobowiązaniawymagalne tys. zł 451 926 180 841 191 682 26 368 Relacja zobowiązańdo dochodówwykonanych %% 14,8 3,0 17,3 0,7 Źródło: Sprawozdania roczne z wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego za 2000 r. (Ministerstwo Finansów).    Na podstawie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2001 jednostkom samorządu terytorialnego przysługuje subwencja ogólna, jej wysokość na rok 2001 ustalona została w ustawie budżetowej na 2001 r. z dnia 1 marca 2001 r. i wynosi 29 529 163 tys. zł.    Podział tej subwencji przedstawia się następująco: Treść Plan na 2001 r. Część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego 22 137 633*) Część podstawowa subwencji ogólnej dla gmin 1 851 446 Część wyrównawcza subwencji ogólnej dla powiatów 456 111 Część wyrównawcza subwencji ogólnej dla województw 260 352 Część rekompensująca subwencji ogólnej dla gmin 2 148 993 Część drogowa subwencji ogólnej dla powiatów i województw 2 674 628 Łącznie 29 529 163 *) Część oświatowa subwencji ogólnej jest podana łącznie z rezerwą.    Jednocześnie uprzejmie informuję, że w ustawie budżetowej na 2001 r. zaplanowano następujące dotacje celowe na finansowanie zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zleconych ustawami realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Jednostka samorząduterytorialnego Plan ogółem na 2001 r.(w tys. zł) Gminy 3 086 857 Powiaty 5 489 195 Województwa 600 148    Zestawienie według działów oraz w podziale na poszczególne województwa zawiera załącznik nr 8 do ustawy budżetowej na 2001 r.    Zgodnie z ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2001 jednostkom samorządu terytorialnego przysługują dotacje na dofinansowanie realizacji zadań własnych (bieżących i inwestycyjnych). Z uwagi na fakt, iż środki te przekazywane są w głównej mierze przez wojewodów - ich planowana wysokość określona została w budżetach poszczególnych wojewodów oraz w rezerwach celowych.    W odniesieniu do kwestii monitorowania przez ministra finansów systemu finansowego jednostek samorządu terytorialnego uprzejmie informuję, iż zgodnie z ustawą o finansach publicznych oraz aktami wykonawczymi do tej ustawy jednostki samorządu terytorialnego zobowiązane są do sporządzania sprawozdawczości budżetowej w terminach oraz według zasad określonych w drodze rozporządzenia przez ministra finansów. Sprawozdania z wykonania budżetów jednostki samorządu terytorialnego (kwartalne, półroczne i roczne) - za pośrednictwem regionalnych izb obrachunkowych - przekazywane są do ministra finansów. Na tej podstawie dokonywane są analizy sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego, efektem tej analizy jest roczne sprawozdanie z wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego przedstawiane Sejmowi RP wraz ze sprawozdaniem z wykonania budżetu państwa.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Elżbieta Hibner    Warszawa, dnia 20 czerwca 2001 r.