Debaty sejmowex908 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wysokości subwencji oświatowej w 2000 r. dla szkół i placówek oświatowo-wychowawczych na przykładzie woj. łódzkiego

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Krzysztofa Baszczyńskiego z dnia 11 lutego br. w sprawie wysokości subwencji oświatowej na rok 2000 dla szkół i placówek oświatowo-wychowawczych w woj. łódzkim, uprzejmie pana marszałka informuję.    Wraz z przejęciem przez samorządy odpowiedzialności za realizowanie zadań oświatowych wprowadzono algorytmy mające na celu przezwyciężenie częstokroć uznaniowego, historycznie ukształtowanego rozdziału środków. Algorytmy te zobiektywizowały metody alokacji środków na oświatę dla JST, niemniej jednak nie mogły prowadzić do realizacji zasady ˝pieniądz idzie za uczniem˝ w tym sensie, że wysokość subwencji oświatowej zależy wyłącznie od liczby uczniów oraz typów i rodzajów szkół (art. 35 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 DzU nr 150, poz. 983).    W odniesieniu do subwencji oświatowej dla gmin, dotychczasowe podstawowe rozwiązania nie odzwierciedlały zasady ˝pieniądz idzie za uczniem˝, gdyż gwarantowały gminom, że niezależnie od zmniejszającej się liczby uczniów realna wartość subwencji oświatowej nie będzie zmniejszana.    W efekcie w niektórych gminach, przy dużym spadku liczby uczniów szkół podstawowych, subwencja jednostkowa na ucznia stawała się nieracjonalnie wysoka.    Wstępna kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego na rok 2000 naliczone zostały według algorytmu zawartego w projekcie rozporządzenia ministra edukacji narodowej w sprawie podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego, na bazie danych statystycznych GUS na rok szkolny 1998/1999, co znalazło się w odpowiednich informacjach Ministerstwa Finansów i Ministerstwa Edukacji Narodowej. Ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego naliczone zostały natomiast na podstawie:    - uchwalonej przez parlament Rzeczypospolitej Polskiej ustawy budżetowej na rok 2000 (DzU nr 7, poz. 85),    - rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 111, poz. 1284 oraz z 2000 r. nr 6, poz. 74),    - bazy danych statystycznych GUS na rok szkolny 1999/2000.    Projekt rozporządzenia uzyskał akceptację Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.    Uprzejmie informuję pana marszałka, że powyższe rozporządzenie wprowadza parę istotnych zmian naliczania części oświatowej subwencji ogólnej. Trzy podstawowe cele tych zmian to: wprowadzenie zasady ˝pieniądz idzie za uczniem˝, skorygowanie nierównowagi podziału środków na oświatę podstawową i ponadpodstawową oraz ułatwienie restrukturalizacji sieci szkolnej i szkolnictwa zawodowego.    Po raz pierwszy część szkolna subwencji oświatowej jest naliczana wyłącznie na podstawie liczby uczniów uczęszczających do szkół prowadzonych bądź dotowanych przez daną JST. Zasada ta jest wprowadzona przez konsekwentne stosowanie pojęcia ˝ucznia przeliczeniowego˝. Oznacza to przyjęcie zróżnicowanych wag dla wybranych grup uczniów i wybranych typów szkół w celu określenia uzasadnionych zwiększonych potrzeb oświatowych. Kwota subwencji na ucznia przeliczeniowego stanowi finansowy standard A podziału subwencji i jest swoistym kalkulacyjnym bonem oświatowym na ucznia.    Przyjęty system wag zrównuje - z punktu widzenia naliczanej subwencji - uczniów w miejskich szkołach podstawowych i uczniów liceów ogólnokształcących. Jednoczenie rozporządzenie odchodzi od stosowania dolnych i górnych ograniczeń dla poziomu całej subwencji oświatowej, a więc od gwarancji stałej realnej wartości subwencji niezależnie od malejącej skali zadań oświatowych. Stanowi to pierwszy krok do skorygowania opisanej powyżej nierównowagi w finansowaniu oświaty podstawowej i ponadpodstawowej.    W 2000 r. w zasadach podziału części oświatowej subwencji na cały zakres zadań szkolnych i pozaszkolnych realizowanych i dotowanych przez JST wprowadzono jednolity system finansowania zadań poprzez ich odniesienie do ˝kalkulacyjnego bonu oświatowego˝ na ucznia.    Przyjęte rozwiązania systemowe wynikają z:    1) aktualnych uwarunkowań prawnych, tj.:    - alokowania środków na zadania oświatowe poprzez subwencję ogólną, która jest dochodem JST, a więc muszą one ˝iść˝ do organów prowadzących szkoły publiczne, a nie wprost do szkół,    - powierzenia jednostkom samorządu terytorialnego odpowiedzialności za realizację zadań oświatowych jako zadań własnych, obligatoryjnych, których nie można traktować jako rynkowej oferty edukacyjnej,    2) ogromnych dysproporcji organizacyjnych, kadrowych, materialnych i finansowych pomiędzy regionami kraju, różnymi jednostkami samorządu terytorialnego i różnymi szkołami. Wprowadzenie narodowego bonu oświatowego musi być poprzedzone:    - określeniem docelowego systemu i źródeł finansowania zadań publicznych realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego (alternatywnie subwencje budżetowe lub własne dochody JST),    - określeniem rangi szkół niepublicznych w programach rozwoju oświaty w danej JST,    - ujednoliceniem i zobiektywizowaniem systemu finansowania wszystkich sektorów oświaty: w roku 1999 szkolnictwa ponadpodstawowego, w roku 2000 całej oświaty samorządowej,    - wyrównaniem materialnych warunków realizacji zadań oświatowych w zakresie: rozbudowy i moderni-zacji szkół, racjonalizacji sieci szkół, doskonalenia kadr pedagogicznych i zarządzających oświatą, bezpiecznego dowozu uczniów do szkół,    3) analizy warunków finansowania szkół niepublicznych w innych krajach Europy. W pojedynczych przypadkach krajów dotujących szkolnictwo niepubliczne dotacje wykluczają lub ograniczają wysokość pobieranego od uczniów czesnego.    W istniejących uwarunkowaniach ekonomicznych związanych z finansowaniem z budżetu państwa zadań oświatowych ważne znaczenie ma wyodrębniona z subwencji rezerwa ustawowa. Pozwala ona na zwiększenie subwencji tym jednostkom samorządu terytorialnego, w których właśnie rozdrobniona sieć szkolna, w porównaniu z wynikającymi ze standardowych wskaźników przyjętych w algorytmie, wymaga większych środków na wydatki bieżące - przede wszystkim na wynagrodzenia - niezbędnych do zapewnienia działalności prowadzonych szkół.    Wiele gmin nie racjonalizowało sieci szkolnej w latach ubiegłych, pomimo spadku liczby uczniów. W sytuacji, w której liczebność oddziałów spada poniżej normy ustalonej na 26 uczniów w oddziale, powoduje znaczne zwiększenie kosztów utrzymania szkół.    W przypadku środków na wydatki majątkowe (inwestycyjne) uprzejmie informuję pana marszałka, że w planach wydatków na rok 2000 poszczególnych wojewodów ujęte zostały środki w omawianym zakresie. Zgodnie z art. 44 ustawy z dnia 26 listopada 1999 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 (DzU nr 150, poz. 983) zasady i kryteria udzielania organom prowadzącym dotacji na inwestycje ustalane są przez wojewodę po zaciągnięciu opinii samorządu województwa.    Niezależnie od powyższych środków na finansowanie zadań oświaty w części 83: Rezerwy celowe ustawy budżetowej na rok 2000 ujęte zostały dodatkowo środki m.in. na:    - rezerwa nr 21 (reforma systemu oświaty) - 146 834 tys. zł    - rezerwa nr 22 (racjonalizacja sieci szkolnej, w tym zakup autobusów szkolnych) - 122 976 tys. zł,    - rezerwa nr 25 (środki na poprawę warunków nauczania w szkołach wiejskich i remonty szkół oraz na pomoc stypendialną dla młodzieży wiejskiej) - 100 000 tys. zł    - rezerwa nr 68 (zakończenie programu rozwoju pracowni internetowych w gimnazjach) - 100 000 tys. zł.    Znaczna część środków z rezerw celowych przekazana zostanie - poprzez budżety wojewodów - do jednostek samorządu terytorialnego na zadania celowe. W Ministerstwie Edukacji Narodowej trwają końcowe prace nad opracowaniem zasad i kryteriów podziału rezerw celowych pomiędzy poszczególne województwa. Na wniosek ministra edukacji narodowej oraz wnioski wojewodów minister finansów dokona stosownych zmian w budżecie państwa na rok 2000.    Ponadto uprzejmie informuję pana marszałka, że określona decyzją ministra finansów ostateczna część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego z terenu woj. łódzkiego na rok 2000 wynosi łącznie 1 206 598 146 zł (107,51% roku 1999), co stanowi wzrost subwencji na ucznia o 8,8%, z tego:    - dla województwa samorządowego - 29 169 334 zł (122,4% roku 1999)    - dla powiatu - 474 072 443 zł (105,5% roku 1999)    - dla gmin - 703 356 369 zł (108,4% roku 1999)    - dla powiatów grodzkich - 384 066 167 zł (105,25% roku 1999).    Kwestia braku środków finansowych na oświatę w poszczególnych jednostkach samorządu terytorialnego woj. łódzkiego jest wynikiem rozproszonej sieci szkolnej.    Przykładem może być: gmina Brzeziny, która prowadzi szkoły o niskiej liczbie uczniów na oddział. W roku 1999 w 4 szkołach uczyło się 351 uczniów (z łączną liczbą oddziałów 33), co daje średnio 10,64 ucznia na oddział. W roku 2000 w 4 szkołach (z łączną liczbą oddziałów 29) uczy się 320 uczniów, co daje średnio 11,03 ucznia na oddział.    Innym przykładem może być:    - gmina Masłowice, w której w roku 1999 w 6 szkołach uczyło się 450 uczniów (z łączną liczbą oddziałów 36), co daje średnio 12,5 ucznia na oddział. W roku 2000 w 7 szkołach uczy się 443 uczniów (z łączną liczbą oddziałów 36), co daje średnio 12,31 ucznia na oddział.    - gmina Budziszewice, w której w roku 1999 w 3 szkołach uczyło się 304 uczniów (z łączną liczbą oddziałów 21), co daje średnio 14,48 ucznia na oddział. W roku 2000 w 4 szkołach uczy się 268 uczniów (z łączną liczbą oddziałów 21) co daje średnio 12,76 ucznia na oddział.    Utrzymanie szkół, w których liczebność uczniów w oddziałach jest niższa niż przewiduje to norma (26 uczniów na oddział), powoduje określone konsekwencje finansowe m.in. w wydatkach na wynagrodzenia ponadnormatywnej liczby nauczycieli.    Przedstawiając powyższe informacje, pragnę zaakcentować, że reforma oświaty będzie procesem długofalowym, w którym każdy kolejny etap będzie następstwem poprzedniego i zarazem przygotowaniem następnego. W następnych latach, zapewne przy mniejszych już ograniczeniach ekonomicznych, w budżecie państwa będą rezerwowane środki w wysokości zapewniającej sprawne wdrażanie kolejnych komponentów programowych i strukturalnych tej reformy.    Przedstawiając powyższe, uprzejmie przepraszam pana marszałka za opóźnienie w udzieleniu odpowiedzi.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Andrzej Karwacki    Warszawa, dnia 9 marca 2000 r.