Debaty sejmowex908 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie nieprawidłowości w pobieraniu przez gminy opłat wynikających z ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację nr 4324 z dnia 10 lipca 2000 r. posła na Sejm RP pana Władysława Adamskiego w sprawie nieprawidłowości w pobieraniu przez gminy opłat wynikających z ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów przedstawiam następujące wyjaśnienia.    W świetle art. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (j.t. DzU z 2000 r. nr 23, poz. 295) utrzymanie cmentarzy komunalnych i zarządzanie nimi należy do właściwych zarządów gminy (miast), na których terenie cmentarz jest położony. Pomimo uchylenia - na mocy art. 74 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku państwa do Kościoła katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (DzU nr 29, poz. 154, ze zm.) - art. 2 ust. 3 cytowanej powyżej ustawy, który wprost ustanawiał kompetencje do pobierania opłat za korzystanie z cmentarzy i urządzeń cmentarnych, należy wskazać, iż gmina ma prawo określać w drodze uchwały opłaty za usługi związane z pochowaniem zwłok. Powyższy pogląd znajduje pełne potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1995 r. (III AZP 22/95). Na uwagę zasługuje uzasadnienie powyższej uchwały, zgodnie z którym uchwała rady gminy w istocie swej jest ofertą do zawarcia umowy i stanowi propozycję wysokości opłat za usługi związane z pochowaniem zwłok, może zatem być przedmiotem negocjacji umownych przed zawarciem konkretnych umów cywilnoprawnych z przyszłymi posiadaczami grobów.    Umowa zawarta pomiędzy przyszłym posiadaczem grobu a zarządem cmentarza komunalnego jest umową cywilnoprawną, gdyż, co do zasady, do jej zawarcia dochodzi za obopólną zgodą stron. Każdy ma prawo wyboru miejsca wiecznego spoczynku i w tym sensie możemy mówić o swobodzie nawiązywania umowy z wybranym zarządem cmentarza, a ustalona przez zarząd wysokość opłat za pochówek jest ofertą usług.    W przedmiocie wysokości opłat za korzystanie z miejsca pochówku wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 lutego 1996 r. (SA/Wr 674/95), orzekając, iż wysokość tych opłat nie powinna być dowolna, ale powinna uwzględniać planowane roczne koszty utrzymania cmentarza i ich rzeczywistą kalkulacją, bowiem stanowi ona pewną rewindykację tych kosztów.    Zgodnie z art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t. DzU z 1996 r., nr 13, poz. 74 ze zm.) zadaniami użyteczności publicznej, w rozumieniu ustawy, są zadania własne gminy, określone w art. 7 ust. 1, których celem jest zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych. Gmina, zarządzając cmentarzem, wykonuje zadania o charakterze użyteczności publicznej, w związku z czym jej działania nie mogą mieć charakteru komercyjnego. Tym samym opłaty za pochowanie zwłok powinny być ustalane z uwzględnieniem ponoszonych kosztów utrzymania cmentarza, na poziomie umożliwiającym jego właściwe utrzymanie oraz powszechną dostępność zapewnianych usług. Jednocześnie należy wskazać, iż obowiązujące przepisy prawa nie przewidują regulacji określających precyzyjne kryteria, w oparciu o które gmina ustala wysokość opłat za usługi w zakresie chowania zwłok.    Zgodnie z art. 85 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym nadzór nad działalnością gminy w zakresie zadań własnych sprawowany jest na podstawie kryterium zgodności z prawem. Ponadto, stosownie do art. 87 cytowanej ustawy, organy nadzoru mogą wkraczać w działalność gminną tylko w przypadkach określonych ustawami. Powyższe przepisy ściśle korespondują z zasadą samodzielności gminy, która została wyrażona w art. 165 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (DzU nr 78, poz. 483) i potwierdzona w art. 2 ustawy o samorządzie gminnym.    Opłaty pobierane są zarówno za pochówek w grobie ziemnym, jak również w grobie murowanym. Z treści art. 7 ust. 3 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, zgodnie z którym przepisy ust. 1 i 2 nie mają zastosowania do pochowania zwłok w grobach murowanych, przeznaczonych do pomieszczenia zwłok więcej niż jednej osoby, nie można wysnuć wniosku o braku podstawy do pobierania opłat za pochówek w takich grobach. Podkreślenia wymaga fakt, iż przepisy art. 7 ust. 1 i 2 odnoszą się generalnie do kwestii ponownego chowania zwłok w grobach ziemnych i murowanych już istniejących, z wyłączeniem grobów murowanych przeznaczonych do pochówku zwłok więcej niż jednej osoby.    Reasumując, od momentu powierzenia organom gmin utrzymania cmentarzy komunalnych i zarządzania nimi, co nastąpiło na mocy art. 1 pkt 3 lit. c ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU nr 34, poz. 198 ze zm.), generalnie nie były zgłaszane problemy w przedmiotowym zakresie. W przypadku zgłaszania kolejnych zastrzeżeń co do sposobu zarządzania przez gminy cmentarzami, niewątpliwie zasadne będzie dokonanie odpowiednich zmian w obowiązującym prawie.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Antoni Podolski    Warszawa, dnia 10 sierpnia 2000 r.